Ann Faraday, fragment z ksiazki "Dream Game"
Calvin Hall, który w swojej książce The meaning of the dreams (Znaczenie snów) wyraził na nowo kilka ważnych wglądów Freuda na temat symbolizmu snów w prawdziwie naukowych, przyziemnych, i racjonalnych pojęciach, podsumowuje tę sprawę zwięźle: „Symbole istnieją w snach z tego samego powodu, z jakiego istnieją postacie przemawiające w poezji i slangiem w życiu codziennym. Człowiek pragnie wyrazić swoje myśli możliwie najklarowniej za pomocą obiektywnych słów. Chce wyrazić ich znaczenie precyzyjnie i oszczędnie. Chce ubrać swoje koncepcje w najbardziej odpowiednie szaty. I może chce – chociaż tego nie jesteśmy zbyt pewni –przyozdobić swoje idee pięknem i smakiem. Z tego powodu język snów używa symboli." Hall dodaje, że „kto popatrzy na obraz i powie, co oznacza, powinien być zdolny popatrzeć na swoje sny i powiedzieć, co one oznaczają."
Teraz John, mój obecny mąż, mówi, że często może stać godzinami przed obrazem i ciągle nie wie, co on oznacza. Rozumiem go, ponieważ czułam podobnie. Podczas, gdy zgadzam się z Hallem, wierząc, że zwykle dla większości ludzi jest możliwe zgodzić się z pewnymi aspektami obrazu – czy wyraża rozpacz czy radość, spokój czy podekscytowanie, złe przeczucie czy nadzieję, śmierć czy zmartwychwstanie – zgadzam się z Johnem, że nie możemy wiedzieć na pewno, dlaczego artysta namalował księżyc w pierwszej fazie, a nie w pełni, albo dlaczego ta ryba lata w powietrzu trzymając w zębach psa. Możemy ryzykować i zgadywać, ile się nam podoba, ale w końcu tylko sam artysta zna znaczenie wyobrażeń na swoim obrazie. (Jeśli artysta powie, że nie wie, wtedy musimy powiedzieć, że jego obraz nie ma jednego „prawdziwego" znaczenia – jest jak eksperyment z plamą z atramentu, coś, co każda osoba może interpretować, jak się jej podoba. Ale to się rzadko zdarza.) Z tego powodu zmienię opinię Halla na „Skoro ktoś, kto może (normalnie) popatrzeć na obraz, który on sam namalował i powiedzieć, co on znaczy, powinien być zdolny popatrzeć na swoje sny i powiedzieć, co one znaczą."
Dla mnie, my i tylko my, jesteśmy malarzami naszych snów, i nauczenie się rozumienia naszych snów jest sprawą nauczenia się rozumienia języka naszego serca – co jest tematem tej książki. Psychoterapeuta albo senny guru może przybyć i zasugerować wszelkie rodzaje interpretacji, ale dopóki one nie rezonują z twoimi własnymi kośćmi i nie wiodą cię do zmiany twojego życia w jakiś konstruktywny sposób, te interpretacje pozostaną z jego strony bezużytecznymi spekulacjami, co na logikę jest tym samym, co powiedzenie, że są po prostu złe. Co więcej, mogę zagwarantować wam znalezienie przynajmniej jeszcze jednego tuzina „ekspertów", którzy dadzą wam całkiem inne „prawidłowe interpretacje" – co za każdym razem mnie się przytrafia, gdy opowiadam jakiś ze swoich snów na zawodowych spotkaniach.
Senniki, w których sprawdzacie znaczenie sennych tematów i symboli, czy to tradycyjne, czy bazujące na jakiejś nowoczesnej teorii psychologicznej, są po prostu bezużyteczne. Podczas gdy wg autora jednego konkretnego sennika sen o bananie może naprawdę być ostrzeżeniem, aby nie jeść zbyt dużo, jest bardzo prawdopodobne, że dla jakiegoś innego autora będzie symbolem fallicznym. Ale dla mnie z pewnością tego nie znaczy i prawdopodobnie nie będzie tak oznaczał dla kogoś jeszcze. Nie można nauczyć się sennego języka tak, jak uczysz się francuskiego czy hiszpańskiego, ponieważ każdy z nas ma własny indywidualny słownik snów uformowany na własnych unikalnych życiowych doświadczeniach. W rozdziale 7 i w przypisach I podaję instrukcje na ułożenie swojego własnego sennika, ale nie może on być używany do interpretacji snów waszych przyjaciół, ani nawet waszego partnera, chociaż czasami osoba „podłapie" pewien symbol i jego znaczenie od kogoś innego, jeśli jej śniący umysł rozważy w tym czasie go za użyteczny i objawiający. To do pewnego stopnia wyjaśnia, dlaczego psychoterapeutom i innym sennym guru udaje się trzymać dogmatycznych teorii na temat znaczenia sennych symboli, ponieważ ich pacjenci i uczniowie często uczą się sennego języka mistrzów i wcielają ich symbole do swoich własnych snów. Podobnie ludzie wychowani w zamkniętej społeczności, powiedzmy w prymitywnym plemieniu na wyspie, gdzie istnieje silna tradycja na temat sennych symboli, będą mieć tendencję do śnienia zgodnie z tą tradycją, po prostu dlatego, że jest to programem ich wykształcenia. Ale nawet takie samo kontrolowane sytuacje jak te, nie są dowodem przeciwko indywidualnych wariacjom, i ogólna zasada jest taka, że senny słownik każdej osoby jest jego i tylko jego.
Ponieważ my wszyscy jesteśmy ludźmi, istnieją pewne ogólne tematy, które od czasu do czasu pojawiają się w snach prawie każdego. I te wydają się mieć podobne znaczenie dla nas wszystkich, po prostu dlatego, że są obrazkowymi metaforami dla powszechnego rodzaju uczuć czy doświadczeń. W następnym rozdziale przedyskutuję osiem takich powszechnych sennych tematów – upadanie, latanie, pojawianie się publicznie nagim albo niekompletnie ubranym, zdawanie egzaminów, wypadanie zębów, utrata rzeczy wartościowych, znajdywanie rzeczy wartościowych i seks – jako wprowadzenie, w jaki sposób śniący umysł używa obrazkowych metafor. (Inne powszechne senne tematy takie jak paraliż, bycie ściganym, zapominanie roli, bycie obrabowanym, spóźnienie się, nie zdążenie na statek, spotkanie sławnych ludzi i inne pojawiają się gdzie indziej w tej książce). Jednak nawet takie powszechne tematy jak te, nie mogą być nazwane prawdziwie uniwersalnymi metaforami. Mimo że normalnie wskazują na podobne rodzaje uczuć albo sytuacji, przynoszą całkiem inne specyficzne znaczenia każdemu osobnikowi zależnie od życiowych okoliczności w czasie snu.
W rozdziale 6 opisuję szczególny sposób, w jaki sny chwytają i używają gry słów, wyrażeń potocznych, języka ciała i wszelkiego rodzajów kolokwializmów po to, by dostarczyć dobrego, żywego obrazu dla uczuć śniącego. To jest jeden z najbardziej ważnych aspektów języka snów, a nie zrobiono z tego wystarczającego użytku. Jednak, tylko sam śniący zna swoją konkretną sytuację życiową, do jakiej odnosi się jego sen, kiedy pokazuje mu, że „nie zdążył na autobus", „przechodzi pod stołem", „ściąga skarpetki", „nie może się wbić w swoje buty".
Kiedy dochodzimy do rozumienia indywidualnych symboli w swoich snach, takich jak zwierzęta, pojazdy, budynki, góry, rzeki, drzewa i tak dalej, jest prawie niemożliwe czynić uogólnienia, ponieważ nasze indywidualne doświadczenia są tak różne. Freud usiłował skonstruować teorię o uniwersalnym sennym symbolizmie na bazie pojęcia, że sny pochodzą głównie z warstwy umysłu uformowanego we wczesnym dzieciństwie, kiedy wszystkie istoty ludzkie martwią się tymi samymi podstawowymi doświadczeniami ciała i jego funkcjami oraz uczą się porozumiewać i wchodzić w relacje z rodzicami i rodzeństwem. Stąd mamy dobrze znaną tendencję psychologów do interpretowania długich, cienkich przedmiotów jako symboli penisa, otworów jako odbytu albo pochwy, zamkniętych przestrzeni jako symboli macicy, postaci męskich i złych zwierząt jako symboli ojca, stworzeń żeńskich i miękkich zwierząt jako symboli matki, owadów i małych zwierząt jako rodzeństwa, okrągłych owoców jako symboli piersi, itd. Dzisiaj, kiedy nowoczesne badania rozbiły to pojęcie, że sny pochodzą głownie z doświadczeń dzieciństwa, cała teoria Freuda o uniwersalnym symbolizmie upada. W najlepszym przypadku jego idee są sugestiami o tym, że niektóre senne symbole mogłyby czasami to znaczyć; w najgorszym, mogą być absolutnie dezorientujące przez naginanie ludzi, aby szukali tylko jednego rodzaju znaczenia w swoich snach, kiedy pierwszą prawdziwą zasadą powinno być utrzymywanie czujności na wszelkie możliwe znaczenia, jakie sen może zawierać w świetle waszego własnego doświadczenia w tym czasie.
W rozdziale 7 daję instrukcje na odkrycie znaczenia swoich własnych sennych symboli i odniesień do bieżącej sytuacji życiowej. Na przykład, jeśli w waszym śnie pojawia się wąż, pierwszym pytaniem do postawienia (co większość senników i sennych guru ma tendencje ignorowania) to, czy są obecne węże w waszym życiu teraz. Sen mógł być ostrzeżeniem o wężu, którego widziałeś poprzedniego dnia kątem oka w krzakach w rogu podwórka, ale byłeś zbyt zajęty, aby to zarejestrować w tym czasie świadomie – tak jak mnie się to przytrafiło w Północnej Karolinie. Takie ostrzeżenie mogło uratować życie. Ale nawet gdy nie istnieje możliwość spotkania prawdziwych węży i ten sen ma być rozumiany symbolicznie, jedynym ogólnym stwierdzeniem, które można uczynić o tym sennym wężu jest to, że musi on być symbolem dla czegoś albo kogoś w naszym życiu. A co za nim stoi dokładnie, będzie zależeć nie tylko od twoich szczególnych okoliczności, ale od tego, co pojęcie węża znaczy dla ciebie. Jeśli to przywoła obraz cienkiego, jadowitego stworzenia, wtedy ten sen wyraża twoje uczucie, że ktoś w twoim życiu jest cienkim, jadowitym osobnikiem i to może być inna osoba albo jakaś część ciebie. A z drugiej strony, jeśli lubisz węże, wtedy taki sen oznacza korzystne siły w twoim życiu, i ta różnica jest oczywiście niezmiernie ważna.
Z mojego doświadczenia przebadania kilku tysięcy snów, przypadki, kiedy węże okazywały się symbolami seksualnymi, jak to się czyta w większości psychoanalitycznych interpretacji, są dość rzadkie. Ludzie, na których umysły silnie wpłynęło wychowanie przez Biblię, często znajdują, że senne węże symbolizują pewnego rodzaju pokusę, ale niekoniecznie seksualną. Edgar Cayce powszechnie interpretował węże jako pokusę, i jestem pewna, że to podtrzymuje wielu z jego naśladowców, którzy zaabsorbowali to skojarzenie do swojego myślenia – ale on sam byłby pierwszym, który upierałby się, że nie ma potrzeby, aby traktować to uniwersalnie i ponagliłby osobników, aby sprawdzili, czy jakieś inne skojarzenie do „węża" nie mogło działać dla nich w jakimś konkretnym śnie. Na przykład wśród mieszkańców Wyspy Cayman istnieje silna tradycja mówiąca, że senne węże wskazują, że masz ukrytych wrogów, co oznacza oczywiście, że występuje prawdopodobieństwo, że taki sen pojawi się im kiedykolwiek, gdy w ciągu dnia uchwycili w podświadomej percepcji oszustwo czy nieuczciwość bez podświadomego zarejestrowania powodu niepokoju. Przychodzi mi tutaj do głowy kolokwialne wyrażenie „wąż w trawie", i to okazuje się być całkiem powszechnym znaczeniem snu o wężach dzielonym przez różnych ludzi na całym świecie, którzy mają koszmar o wężach, nawet jeśli nigdy nie widzieli prawdziwego.
W moich własnych snach węże wydają się pasować do tych okoliczności; na przykład za każdym razem, gdy ciężko dawałam sobie w kość w duchowych dyscyplinach takich jak medytacja albo joga, moje serce wyprodukuje hordę sennych węży jako przypomnienie dla mnie, żebym zeszła na ziemię i zwracała uwagę na moje życie fizyczne – a mój ostatni sen o wężach przyśnił mi się pierwszej nocy po przybyciu na małą wyspę. Śniło mi się, że byłam otoczona kłębowiskiem przyjaznych węży i po obudzeniu w pełni oczekiwałam, że znajdę to, co schwyciłam w podświadomej percepcji wężowej plagi podczas wieczornego spaceru. Byłam prawie rozczarowana, gdy dowiedziałam się, że na wyspie zamieszkują tylko dwa rodzaje bardzo nieszkodliwych węży żyjących w trawie. Ponieważ węże w moim śnie były przyjazne, wydawało się mniej niż właściwe interpretowanie węży jako tajemniczych wrogów i to znaczenie nie pasowało mi. W końcu przypomniałam sobie, że poprzedniego dnia czytałam, że starożytni Grecy praktykowali senną inkubację, w którym pacjenci spali w świątyniach Asklepiosa mając nadzieję na leczniczy sen od Boga. Ewidentnie niegroźne węże pełzały po śniących ciałach w świątyni – co odbiło się echem natychmiast z uczuciem mojego serca, że ta wyspa będzie doskonałym miejscem na otworzenie własnego centrum snów dla uzdrawiania i regeneracji poprzez nowoczesną terapię snów.
W literaturze starożytnego grecko-rzymskiego świata węże były powszechnym symbolem sztuki medycznej, więc nie dziwi, że odnajduje się relacje o ludziach śniących o wężach, kiedy szukali albo poddawali się jakiegoś rodzaju terapii w epoce klasycznej albo średniowiecznej. Faktycznie wiele społeczeństw na całym świecie używało węży jako symboli uzdrawiającej mądrości i to tego rodzaju zjawisko zawiodło wielu pisarzy psychologów do spekulowania, że pewne symbole są hipotetycznie wprogramowane w każdy ludzki umysł nie zważając na indywidualne życiowe okoliczności. Jung, który mocno się sprzeciwiał poglądowi Freuda, że wszystkie sny wywodzą się ostatecznie z wczesnego dzieciństwa, był jednak stanowczym orędownikiem pojęcia, że istnieją pewne uniwersalne wzorce w nieświadomości, które mają tendencje wynurzać się w snach, dziełach sztuki, legendach, bajkach i mitach we wszystkich ludzkich społeczeństwach. Uważał, że te uniwersalne wzorce formowały „kolektywną nieświadomość" powszechną dla wszelkiego rodzaju ludzkiego i spekulował, że mogą być faktycznie odziedziczone w strukturze mózgu. Dla niego wąż był po prostu takim „archetypowym" symbolem wyrażającym najgłębszą ludzką świadomość życiowej energii natury, której seks mógłby być uważany jako jeden specjalny aspekt, pokusa za inny, a uzdrowienie za jeszcze inny, podczas gdy najgłębszy ze wszystkiego był starożytnym symbolem węża, Uroborosem, połykającym swój ogon, co wyraża sposób, gdzie życiowa siła w naturze żywi się sobą i sama się wiecznie odnawia.
Idea symbolizmu archetypowego fascynowała bardzo wielu ludzi, głównie, podejrzewam, ponieważ dodaje wymiar prawie metafizycznego znaczenia do funkcjonowania ludzkiej duszy, i ja identyfikuję się z tym uczuciem; ale dla praktycznego celu rozumienia snów ta teoria ma dokładnie te same negatywne aspekty jak i Freuda bardziej ziemskie pojęcie uniwersalnego symbolizmu ciała. To może rzeczywiście być poziom, na którym nasze umysły i serca walczą z uniwersalnym problemem metafizycznego wymiaru – wierzę, że istnieje, jak pokażą ostatnie rozdziały – ale z pewnością nie jest żadną regułą, że wszystkie sny wyrastają z tego poziomu, jak sam Jung stale podkreślał w swoich pracach i wszyscy wrażliwi terapeuci jungowscy wiedzą bardzo dobrze ze swojej praktyki. Dlatego w jakimś szczególnym przypadku jedynym sposobem, aby dowiedzieć się, co oznacza senne wyobrażenie, to odkryć, co sam śniący myśli, że stoi za tym w jego własnym umyśle w tym czasie, a jakieś „archetypowe" znaczenie wydestylowane ze światowej literatury jest w najlepszym przypadku sugestią, która może być uczyniona jako ostatnia opcja, kiedy wszystkie osobiste skojarzenia nie pasują. Jednak zbyt często, ludzie, którzy czytali Junga, albo dostali się w ręce nieodpowiedniego rodzaju guru, szukają archetypowych znaczeń w każdym śnie i przez to gubią proste znaczenie, zatracając się w morzu metafizycznej abstrakcji zamiast zaakceptować przyziemne problemy.
Nawet jeśli zajmujesz się jednym z takich rzadkich snów, który wydaje się pochodzić z najgłębszych, najbardziej transcendentalnych poziomów duszy, idea symboli archetypowych i uniwersalnych znaczeń może być całkowicie wprowadzająca w błąd z powodu nie uwzględnienia olbrzymich różnic pomiędzy drogami ludzkich doświadczeń w różnych częściach świata. Na przykład w zachodniej literaturze i większości snów ludzi Zachodu słońce jest symbolem życia, ciepła i nadziei, ale mieszkańcy Arabii Saudyjskiej mówili mi, że w ich snach, a także w snach ich przyjaciół słońce symbolizuje zniszczenie i izolację odzwierciedlając codzienne doświadczenie słońca w ich życiu, życiu ludzi w spalonym pustynnym kraju. Oczywiście zarówno dające życie ciepło i palące zniszczenie może być interpretowane jako doświadczenia energii (mamy w zachodniej mitologii historię o Ikarze, który został spalony przelatując zbyt blisko słońca), ale w tym punkcie „uniwersalne" znaczenie tego symbolu staje się tak szerokie, że staje się całkiem bezużyteczne dla naszych praktycznych celów. Skonfrontowani ze snem o słońcu po prostu wracamy do potrzeby dowiedzenia się, co słońce znaczy dla konkretnego śniącego w jego obecnym życiu. Jeśli ono będzie zgodne z jakimiś sugestiami, które uczyniłeś jako rezultat czytania książek na temat symbolizmu słońca, wszystko to dobrze, ale to nie dowodzi na temat wprogramowanego znaczenia słonecznych symboli w ludzkim umyśle.
Więc podczas, gdy jest prawdą, że śniący umysł mówi językiem obrazów, co jest powszechne dla wszystkich istot ludzkich niezależnie od rasy, wiary, płci, ani epoki, w której żyją, jest on językiem, który nie posiada słownika, za wyjątkiem tego, który każdy jeden śniący kompiluje dla siebie samego, i nawet ten słownik nie jest całkowicie sztywny, ponieważ ta sama osoba może używać symboli za pomocą różnych sposobów w różnych okolicznościach. Co więcej, ten sam sen może czasami przenosić więcej niż jedno znaczenie na różnych poziomach, jak to pokażę w późniejszych rozdziałach. Jednak sztuka nauczenia się sennych symboli jest zasadniczo całkiem łatwa raz, kiedy już wystartowałeś, i w następnych rozdziałach poprowadzę cię przez kilka prostych ćwiczeń, aby pokazać, jak to się robi.
Na koniec ogólnie mała uwaga o snach: pamiętaj, że one zawsze koncentrują się na twoim osobistym życiu, nadziejach i lękach. Bardzo rzadko faktycznie zdarza się ludziom śnić o sprawach ogólnych, takich jak polityka, nauka, sprawy społeczne, albo religia, za wyjątkiem, kiedy śniący jest osobiście zaangażowany takimi sprawami w swoim własnym życiu zawodowym. Jak mówi Calvin Hall: „Sen jest osobistym dokumentem, listem do samego siebie. Nie jest historią z gazety ani artykułem z czasopisma." Czasami jednak mamy sny z morałem dla społeczeństwa jako całości, ale takie sny są rzadkie i w każdym razie wynikają z naszych własnych potrzeb w czasie snu. Nawet Jung, arcy-orędownik uniwersalnych wymiarów umysłu upierał się, że „człowiek nie powinien nigdy zapominać, że na pierwszym miejscu, i prawie bez wyjątku, śni o sobie samym."
Tłumaczenie - Ela
czytań: 7267 publikacja: sobota, 29 października 2005 - 14:41  
Powrót do działu Porady2
|
